Odpowiedzialność regresowa za zalanie mieszkania

Podstawę prawną odpowiedzialności za zalanie mieszkania sąsiada stanowi art. 415 kodeksu cywilnego, zgodnie z którym kto z winy swojej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest to jej naprawienia.

Odpowiedzialność ta została ukształtowana na zasadzie winy. W związku z powyższym, żeby zakład ubezpieczeń mógł obciążyć daną osobę odpowiedzialnością za zalanie mieszkania osoby trzeciej (tzw. roszczenie regresowe z art. 828 kodeksu cywilnego), powinien udowodnić zawinione działanie tej osoby, które do takiego zalania doprowadziło.

Zgodnie z uchwałą siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 19 lutego 2013 roku III CZP 63/12: Przepis art. 433 k.c. nie ma zastosowania do odpowiedzialności za szkodę polegającą na zalaniu lokalu położonego niżej z lokalu znajdującego się na wyższej kondygnacji. Warto nadmienić, że ww. art. 433 k.c. przewiduje surowszą odpowiedzialność na zasadzie ryzyka i odnosi się do szkody spowodowanej wyrzuceniem, wylaniem lub spadnięciem jakiegokolwiek przedmiotu z pomieszczenia.

Odpowiedzialność za szkodę ogranicza się do strat, które poszkodowany poniósł oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono. Przy czym sprawca odpowiada tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła (art. 361 kodeksu cywilnego). Mając na uwadze powyższe, należy wskazać, że odpowiedzialność jest ograniczona tylko do kosztów naprawy skutków rzeczywistej szkody, nie zaś do zwrotu kosztów remontu całego mieszkania.

Reasumując – odpowiedzialność ta ma miejsce jedynie w przypadku, gdy szkoda nastąpiła na skutek winy danej osoby, np. osoba taka wiedziała o uszkodzeniu instalacji wodnej i nie podjęła żadnych działań celem naprawy.

Osoba, do której ubezpieczyciel wystosował roszczenie regresowe może więc zakwestionować swoją winę, wskazując, że nie ma jakichkolwiek podstaw do uznania jej odpowiedzialności i nie ponosi winy w zakresie zaistniałej szkody. W przypadku wystąpienia przez ubezpieczyciela na drogę sądową, udowodnienie przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej, tj. bezprawności i zawinienia zachowania sprawcy szkody, wystąpienie szkody oraz związku przyczynowego między zachowaniem sprawcy a powstałą szkodą, ciąży na ubezpieczycielu. 

Czytaj więcej »

Odpowiedzialność sprzedawcy z tytułu rękojmi

Wielu kupujących zadaje sobie pytanie co zrobić, jeśli kupiona rzecz ma wady bądź nie nadaje się do celu, do którego zastała zakupiona i nie przysługuje na nią gwarancja. W takiej sytuacji kupujący może powoływać się na odpowiedzialność sprzedawcy z tytułu rękojmi, która została uregulowana w art. 556 – 576⁵ kodeksu cywilnego. Należy jednakże mieć na uwadze, że zgodnie z art. 558 kodeksu cywilnego, odpowiedzialność z tytułu rękojmi może zostać ograniczona lub wyłączona (przy czym jeśli kupującym jest konsument, ograniczenie lub wyłączenie odpowiedzialności z tytułu rękojmi jest dopuszczalne tylko w przypadkach określonych w przepisach szczególnych). Jeśli więc przykładowo dwie osoby fizyczne zawierają umowę sprzedaży, to umowa taka może zawierać zapis o ograniczeniu bądź wyłączeniu odpowiedzialności sprzedawcy z tytułu rękojmi.

 

Kiedy można powoływać się na uprawnienia z tytułu rękojmi?

Zgodnie z art. 556 kodeksu cywilnego – Sprzedawca jest odpowiedzialny względem kupującego, jeżeli rzecz sprzedana ma wadę fizyczną lub prawną (rękojmia).

Art. 556¹ kodeksu cywilnego

§ 1. Wada fizyczna polega na niezgodności rzeczy sprzedanej z umową. W szczególności rzecz sprzedana jest niezgodna z umową, jeżeli:

1) nie ma właściwości, które rzecz tego rodzaju powinna mieć ze względu na cel w umowie oznaczony albo wynikający z okoliczności lub przeznaczenia;

2) nie ma właściwości, o których istnieniu sprzedawca zapewnił kupującego, w tym przedstawiają próbkę lub wzór;

3) nie nadaje się do celu, o którym kupujący poinformował sprzedawcę przy zawarciu umowy, a sprzedawca nie zgłosił zastrzeżenia co do takiego jej przeznaczenia;

4) została kupującemu wydana w stanie niezupełnym.

Sprzedawca odpowiada za wady fizyczne, które istniały w chwili przejścia niebezpieczeństwa na kupującego lub wynikły z przyczyny tkwiącej w rzeczy sprzedanej w tej samej chwili. Ogólna zasada przejścia niebezpieczeństwa przypadkowej utraty lub uszkodzenia rzeczy wynika z art. 548 kodeksu cywilnego – zasadniczo następuje to w chwili wydania rzeczy sprzedanej, co nie musi stanowić jednocześnie chwili przejścia własności. Zasada ta rozciąga się na odpowiedzialność z tytułu rękojmi za wady fizyczne (tak: dr Julian Jezioro, w: Kodeks cywilny Komentarz pod red. Edward Gniewek, CH Beck 2019).

Wada fizyczna to nie tylko uszkodzenie na zakupionej rzeczy. Wadą fizyczną może być także np. błąd w projekcie budowlanym polegający na błędnych wyliczeniach, niezgodność projektu z normami technicznymi, przepisami prawnymi, czy nieprawidłowe rysunki techniczne.

Art. 556³ kodeksu cywilnego

Sprzedawca jest odpowiedzialny względem kupującego, jeżeli rzecz sprzedana stanowi własność osoby trzeciej albo jeżeli jest obciążona prawem osoby trzeciej, a także jeżeli ograniczenie w korzystaniu lub rozporządzaniu rzeczą wynika z decyzji lub orzeczenia właściwego organu; w razie sprzedaży prawa sprzedawca jest odpowiedzialny także za istnienie prawa (wada prawna).

Wadą prawną może być obciążony np. projekt architektoniczny, który został sporządzony z naruszeniem przez projektanta praw autorskich osób trzecich.  

 

Kiedy sprzedawca nie ponosi odpowiedzialności?

Sprzedawca nie ponosi odpowiedzialności z tytułu rękojmi, jeśli kupujący wiedział o wadzie w chwili zawarcia umowy (art. 557 kodeksu cywilnego).

 

Uprawnienia kupującego z tytułu rękojmi

Uprawnienia przysługujące kupującemu z tytułu rękojmi:

1) obniżenie ceny,

2) odstąpienie od umowy,

3) wymiana rzeczy,

4) usunięcie wady.

Art. 560. § 1. Jeżeli rzecz sprzedana ma wadę, kupujący może złożyć oświadczenie o obniżeniu ceny albo odstąpieniu od umowy, chyba że sprzedawca niezwłocznie i bez nadmiernych niedogodności dla kupującego wymieni rzecz wadliwą na wolną od wad albo wadę usunie. Ograniczenie to nie ma zastosowania, jeżeli rzecz była już wymieniona lub naprawiana przez sprzedawcę albo sprzedawca nie uczynił zadość obowiązkowi wymiany rzeczy na wolną od wad lub usunięcia wady.

Art. 561. § 1. Jeżeli rzecz sprzedana ma wadę, kupujący może żądać wymiany rzeczy na wolną od wad albo usunięcia wady.

Sprzedawca ma obowiązek wymienić rzecz wadliwą na wolną od wad lub usunąć wadę, tak aby to nastąpiło w rozsądnym terminie i bez nadmiernych niedogodności dla kupującego.

 
Przedawnienie roszczeń z tytułu rękojmi

Zgodnie z art. 568 § 1 kodeksu cywilnego – Sprzedawca odpowiada z tytułu rękojmi, jeżeli wada fizyczna zostanie stwierdzona przed upływem dwóch lat, a gdy chodzi o wady nieruchomości – przed upływem pięciu lat od dnia wydania rzeczy kupującemu. Jeżeli kupującym jest konsument a przedmiotem sprzedaży jest używana rzecz ruchoma, odpowiedzialność sprzedawcy może zostać ograniczona, nie mniej niż do roku od dnia wydania rzeczy kupującemu. 

Czytaj więcej »

Skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego

Skarga jest środkiem prawnym, która pozwala osobie niezadowolonej z działania organu administracji (np. wydania określonej decyzji czy postanowienia) zainicjować postępowanie przed WSA, celem skontrolowania, czy dany organ nie popełnił błędów w toku postępowania. Ma ona charakter względnie suspensywny, co oznacza, że jej wniesienie zasadniczo nie powoduje wstrzymania wykonalności zaskarżonego aktu lub czynności, jednakże sąd na wniosek skarżącego może wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności, jeśli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Regulacje dotyczące tegoż środka zaskarżenia znajdują się w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a).

I. Właściwość wojewódzkiego sądu administracyjnego

Zakres kontroli działalności administracyjnej został ściśle określony w art. 3 p.p.s.a. Sądy administracyjne orzekają m.in. w sprawach skarg na decyzje administracyjne, postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty, pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach,  akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej oraz na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.

II. Zakres kontroli sądu administracyjnego

Zgodnie z art. 133 § p.p.s.a., Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2 p.p.s.a. (dot. przekazania akt sprawy przez organ do wojewódzkiego sądu administracyjnego). Wyrok może być wydany na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym albo jeśli ustawa tak stanowi.

Zgodnie z art. 134 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. (sąd administracyjny jest związany zarzutami skargi na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego w indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej). Ponadto Sąd nie może wydać rozstrzygnięcia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Zasadniczo więc sąd administracyjny nie jest związany podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze, za wyjątkiem skarg na pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające oraz odmowy wydania opinii zabezpieczających. Postępowanie sądowo administracyjne jest więc odformalizowane.

Sąd przeprowadza kontrolę zaskarżonego aktu lub czynności pod kątem zgodności z prawem materialnym i procesowym według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania tego aktu lub podjęcia tej czynności.

Co do zasady nie jest możliwe prowadzenie postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym, który kontrolę legalności opiera na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu przed organem administracji wydającym zaskarżony akt (art. 133 § 1 p.p.s.a.). Od tej zasady istnieje wyjątek, o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a. Dowód uzupełniający z dokumentów sąd może przeprowadzić zarówno z urzędu, jak i na wniosek. Przeprowadzenie dowodu (dopuszczenie dowodu) ma formę postanowienia, które zapada na rozprawie. Jest ono wpisywane do protokołu rozprawy bez spisywania odrębnej sentencji, ponieważ nie przysługuje na nie zażalenie. Postanowienie podlega ogłoszeniu i nie wymaga uzasadnienia. Dopuszczając dowód, sąd powinien wskazywać, jakie okoliczności mają nim być stwierdzone. Przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów jest możliwe, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje to nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie może być prowadzone postępowanie dowodowe z zeznań świadków (por. wyrok NSA z 25.02.2000 r., I SA 428/99, LEX nr 55767).

III. Podmioty uprawnione do wniesienia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego

Zgodnie z art. 50 § 1 i 2  p.p.s.a., uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym, a także inny podmiot, któremu ustawy przyznają prawo do wniesienia skargi.

IV. Termin na wniesienie skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego

Zgodnie z art. 53 § 1 p.p.s.a., skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie albo aktu, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4a (pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających.

Strona postępowania administracyjnego, która nie brała udziału w postępowaniu odwoławczym i której nie doręczono decyzji, może wnieść skargę do sądu administracyjnego w terminie przewidzianym dla stron będących adresatami decyzji, określonym w art. 53 § 1 p.p.s.a. (postanowienie WSA w Opolu z 15.05.2006 r., II SA/Op 65/06, ONSA WSA 2007/2, poz. 31).

V. Pośrednictwo organu we wnoszeniu skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego

Zgodnie z art. 54 § 1 i 2 p.p.s.a., skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi. Organ, o którym mowa w § 1, przekazuje skargę sądowi wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy i odpowiedzią na skargę w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania. W świetle art. 54 § 3 p.p.s.a. organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania. W przypadku skargi na decyzję, uwzględniając skargę w całości, organ uchyla zaskarżoną decyzję i wydaje nową decyzję. Uwzględniając skargę, organ stwierdza jednocześnie czy działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.

Wniesienie skargi bezpośrednio do sądu, zamiast za pośrednictwem organu administracji publicznej, powoduje, że sąd ten powinien ją przekazać właściwemu organowi administracji publicznej w celu nadania jej biegu, a o zachowaniu terminu do wniesienia skargi decyduje data nadania skargi przez sąd do organu (tak: postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 października 2018 r., II SO/Gd 16/18).

VI. Opłata sądowa od skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego

Od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji (także m.in. skargi) pobiera się wpis stosunkowy (gdy przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne) lub stały. Wysokość wpisów stałych i stosunkowych określa Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

VII.  Zarzuty skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego

W skardze można zarzucić przede wszystkim naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenie prawa materialnego może mieć postać:

1) błędnej wykładni – kiedy organ nieprawidłowo zinterpretował treść lub znaczenie danego przepisu bądź też błędnie ustalił, że dany przepis obowiązuje bądź nie obowiązuje w danej sprawie,

2) niewłaściwego zastosowania – przepis nie znajduje zastosowania do rozstrzyganego stanu faktycznego.

Czytaj więcej »

Odstąpienie od umowy o roboty budowlane

Definicja umowy o roboty budowlane

Umowa o roboty budowlane jest jedną z uregulowanych w kodeksie cywilnym umów nazwanych. Przez umowę tą wykonawca zobowiązuje się do oddania przewidzianego w umowie obiektu, wykonanego zgodnie z projektem i zasadami wiedzy technicznej, a inwestor zobowiązuje się do dokonania wymaganych przez właściwe przepisy czynności związanych z przygotowaniem robót, w szczególności do przekazania terenu budowy i dostarczenia projektu, oraz do odebrania obiektu i zapłaty umówionego wynagrodzenia (art. 647 kc).Wykonawca może wykonywać roboty osobiście lub za pomocą podwykonawców. Należy pamiętać, że do zawarcia umowy z podwykonawcą jest wymagana zgoda inwestora, a do zawarcia umowy przez podwykonawcę z dalszym podwykonawcą jest wymagana zgoda inwestora i wykonawcy.

Prawo do odstąpienia od umowy o roboty budowlane

Realizacja umowy o roboty budowlane często przysparza wiele komplikacji, zarówno po stronie inwestora, jak i wykonawcy, czy też dalszych podwykonawców. Częstokroć dochodzi do sytuacji, w której inwestor niezadowolony z procesu realizacji umowy chciałby zmienić wykonawcę, a tym samym od przedmiotowej umowy odstąpić. Kodeks cywilny przewiduje taką możliwość w określonych sytuacjach. Dodatkowo w celu zabezpieczenia interesów obu stron w umowie warto zawrzeć klauzulę przewidującą możliwość odstąpienia od takiej umowy.

Zgodnie z treścią art. 656 kc, do skutków opóźnienia się przez wykonawcę z rozpoczęciem robót lub wykończeniem obiektu albo wykonywania przez wykonawcę robót w sposób wadliwy lub sprzeczny z umową, do rękojmi za wady wykonanego obiektu, jak również do uprawnienia inwestora do odstąpienia od umowy przed ukończeniem obiektu stosuje się odpowiednio przepisy o umowie o dzieło. 

Ustawowe prawo do odstąpienia od umowy o roboty budowlane

Zgodnie z przepisami regulującymi możliwość odstąpienia od umowy o dzieło, należy wskazać, że w przypadku umowy o roboty budowlane inwestor ma możliwość odstąpienia od umowy w przypadku jeśli:

- wykonawca opóźnia się z rozpoczęciem lub wykończeniem przewidzianego w umowie obiektu tak dalece, że nie jest prawdopodobne, żeby zdołał je ukończyć w czasie umówionym; odstąpienie może nastąpić bez wyznaczenia terminu dodatkowego ze strony zamawiającego (art. 635 kc),

- wykonawca wykonywa przewidziany w umowie obiekt w sposób wadliwy albo sprzeczny z umową; odstąpienie może nastąpić po wezwaniu wykonawcy do zmiany sposobu wykonywania prac i wyznaczeniu w tym celu dodatkowego terminu (art. 636 kc).

Zgodnie z wyrokiem Sądu Apelacyjnego I ACa 481/15 w Warszawie z dnia 15 grudnia 2015 r. użyte w art. 636 kc sformułowanie o "wykonywaniu dzieła w sposób wadliwy" odnosi się przede wszystkim do obiektywnych kryteriów prawidłowego wykonywania dzieła, w tym zgodności działań przyjmującego zamówienie z zasadami wiedzy technicznej, regułami właściwego doboru technologii, narzędzi oraz eliminowania ryzyka powstania dzieła o zmniejszonej wartości lub użyteczności ze względu na jego przeznaczenie, a także funkcje. Wykonywanie dzieła "w sposób sprzeczny z umową" to natomiast m.in. naruszenie uzgodnień stron co do cech powstającego dzieła. Zgodnie zaś z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 10 grudnia 2014 r. I ACa 1518/13 terminowość wykonania dzieła nie mieści się w dyspozycji art. 636 kc i nie może być uznana za przejaw "wykonania dzieła w sposób wadliwy albo sprzeczny z umową”.

Dokonanie odpowiedniego wezwania stanowi przesłankę skorzystania z określonych w treści art. 636 § 1 kc uprawnień. Wezwanie takie może zostać dokonane w dowolnej formie, jednakże powinno określać dokładnie, któremu z działań przyjmującego zamówienie zarzuca się wadliwość lub niezgodność z umową oraz wskazywać, jakiego sposobu wykonywania dzieła oczekuje zamawiający. Dodatkowo w takim wezwaniu powinien zostać oznaczony dokładny termin, w jakim zamawiający oczekuje stosownej zmiany. Termin ten powinien zdaniem większości przedstawicieli doktryny zostać ustalony zgodnie z okolicznościami danej umowy, tj. postępem prac, koniecznością nabycia innych materiałów, zakresem prac potrzebnych do wyeliminowania wadliwości procesu wytworzenia dzieła (tak Wojciech Wyrzykowski Kodeks cywilny. Komentarz. Tom IV. Zobowiązania. Część szczególna art. 535 – 7649). Dokonanie prawidłowego wezwania determinuje skuteczność korzystania przez zamawiającego z dalszych uprawnień. Wyznaczenie przyjmującemu zamówienie terminu, który w danych okolicznościach nie może być uznany za odpowiedni (obiektywnie wystarczający do dokonania zmiany sposobu wykonywania dzieła) czyni niedopuszczalnym skorzystanie z prawa odstąpienia (por. wyrok SN z dnia 16 czerwca 2016 r., V CSK 535/15; wyrok SA w Warszawie z dnia 15 grudnia 2015 r., I ACa 481/15, LEX nr 1974104).

Umowne prawo odstąpienia od umowy o roboty budowlane

Stosownie do art. 395 § 1 kc uprawnienie do odstąpienia od umowy wzajemnej może być przez strony zastrzeżone w umowie. Skutki zastrzeżenia w umowie prawa odstąpienia od niej zostały określone w § 2 art. 395 kc. Z przepisu tego wynika, że w razie wykonania prawa odstąpienia umowa uważana jest za niezawartą. To, co strony już świadczyły, ulega zwrotowi w stanie niezmienionym, chyba że zmiana była konieczna w granicach zwykłego zarządu. Za świadczone usługi oraz za korzystanie z rzeczy należy się jednak drugiej stronie odpowiednie wynagrodzenie. W wyroku z 23 stycznia 2008 r., V CSK 379/07, (OSNC-ZD 2008, nr 4, poz. 108), Sąd Najwyższy wyjaśnił, że strony umowy o roboty budowlane, zastrzegając prawo odstąpienia od umowy, mogą ustalić jego skutki i obowiązki stron w razie wykonania tego prawa inaczej niż przewiduje to art. 395 § 2 kc, w szczególności mogą ustalić, że odstąpienie od umowy ma skutek ex nunc i odnosi się do niespełnionej przed złożeniem oświadczenia części świadczeń stron (por. wyrok Sądu Najwyższego z 16 listopada 2005 r., V CK 350/05, Biul. SN 2006, nr 3, poz. 11). 

Czytaj więcej »

Przedawnienie a cesja wierzytelności

Przerwanie biegu przedawnienia roszczeń a cesja  wierzytelności 

W świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego, cesja roszczeń wynikających z umów bankowych na podmioty niebędące bankami daje dłużnikom uprawnienie do powoływania się na zarzut przedawnienia, nawet w sytuacji, kiedy bieg przedawnienia został skutecznie przerwany przez bank poprzez złożenie wniosku o wszczęcie egzekucji na podstawie bankowego tytułu egzekucyjnego zaopatrzonego w klauzulę wykonalności – takie przerwanie biegu przedawnienia nie skutkuje bowiem jego przerwaniem w stosunku do cesjonariusza, który nie jest bankiem.

Przedawnienie jest instytucją prawa cywilnego polegającą na tym, że po upływie określonego terminu ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić  od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się zarzutu przedawnienia. Bieg przedawnienia może jednakże zostać przerwany w wyniku nastąpienia zdarzeń ściśle określonych w kodeksie cywilnym.

Zgodnie z art. 123 § 1 k.c., bieg przedawnienia przerywa się:

1) przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia,

2) przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje,

3) przez wszczęcie mediacji.

Jak wynika z treści art. 124 k.c., po każdym przerwaniu przedawnienia biegnie ono na nowo. W razie zaś przerwania przedawnienia przez czynność w postępowaniu przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym albo przez wszczęcie mediacji, przedawnienie nie biegnie na nowo, dopóki postępowanie to nie zostanie zakończone.

Bieg przedawnienia, zgodnie z art. 120 k.c., rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Kodeks cywilny nie definiuje pojęcia wymagalności, ale w doktrynie przyjmuje się zgodnie, że należy rozumieć przez to stan, w którym wierzyciel ma prawną możliwość żądania zaspokojenia przysługującej mu wierzytelności. Wymagalność roszczenia utożsamiana jest z chwilą, z której upływem wierzyciel może domagać się od dłużnika spełnienia świadczenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17.12.2008 r. I CSK 243/08).

Instytucja przedawnienia ma szczególnie doniosłe znaczenie z kontekście trudności z wyegzekwowaniem od dłużników niespłaconych kredytów czy pożyczek. O ile wysokie kredyty są zasadniczo zabezpieczone hipoteką i egzekucja takich kredytów w przypadku braku spłat przez dłużnika następuje, niezależnie od upływu terminu przedawnienia, poprzez zajęcie nieruchomości zabezpieczonej hipoteką, to problemy pojawiają się w przypadku kredytów i pożyczek niezabezpieczonych. Bardzo często trudności z wyegzekwowaniem roszczeń powodują, że wierzytelności takie są sprzedawane innym podmiotom, które zawodowo zajmują się windykacją wierzytelności. Dochodzi do tzw. cesji wierzytelności. Cesja taka jak się okazuje ma zasadnicze znaczenie w kontekście tzw. bankowych tytułów egzekucyjnych. Co prawda w 2015 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przepisy o bankowym tytule egzekucyjnym są niezgodne z Konstytucją i tracą moc obowiązującą 1 sierpnia 2016 r., to jednakże bankowe tytuły egzekucyjne wydane do tego czasu nadal funkcjonują w obrocie. Nabycie wierzytelności przez podmiot niebędący bankiem ogranicza uprawnienia takiego podmiotu wynikające z ewentualnego przerwania biegu przedawnienia spowodowanego złożeniem przez bank wniosku o wszczęcie egzekucji na podstawie bankowego tytułu egzekucyjnego, co niewątpliwie korzystnie wpływa na sytuację dłużników.

Orzecznictwo w odniesieniu do bankowych tytułów egzekucyjnych przyjęło, że bieg przedawnienia roszczenia banku przerywa zgłoszenie wniosku o nadanie klauzuli wykonalności (orzeczenie Sądu Najwyższego z 23 listopada 2011r. IV CSK 156/11, z 12 stycznia 2012r. II CSK 203/11) oraz wniosek o wszczęcie egzekucji (wyrok Sądu Najwyższego z 10 listopada 2003r. II CK 113/02). W orzecznictwie przyjmuje się jednakże, że w razie cesji wierzytelności przerwa biegu przedawnienia wywołana złożeniem wniosku o wszczęcie egzekucji na podstawie bankowego tytułu egzekucyjnego zachowa swój skutek wyłącznie wobec tych cesjonariuszy, którzy sami mogliby posłużyć się bankowym tytułem egzekucyjnym. Podnosi się bowiem w orzecznictwie, że tylko banki mogą korzystać z dobrodziejstwa przerwania biegu przedawnienia w przypadku wszczęcia egzekucji na podstawie bankowego tytułu egzekucyjnego (tak uchwala Sądu Najwyższego z dnia 9 czerwca 2017 r. III CZP 17/17 oraz uchwala Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2016 r. III CZP 29/16). Należy jednakże mieć na uwadze, że termin przedawnienia – 3 lat w przypadku roszczeń związanych w działalnością gospodarczą prowadzoną przez bank – przerywa się także przez szereg innych czynności jak chociażby uznanie długu poprzez zawarcie ugody, wniesienie pozwu przez wierzyciela (w tym także wytoczenie przez wierzyciela powództwa w elektronicznym postępowaniu upominawczym zakończonym umorzeniem postępowania na podstawie art. 505³⁷ § 1 k.p.c. – tak uchwała Sądu Najwyższego III CZP 66/13 z dnia 21 listopada 2013).

Czytaj więcej »

Postępowanie zabezpieczające

Postępowanie zabezpieczające ma charakter pomocniczy względem postępowania rozpoznawczego oraz egzekucyjnego. Można uznać, że polega ono na udzieleniu ochrony o tymczasowym charakterze. Udzielenia zabezpieczenia można żądać w każdej sprawie cywilnej podlegającej rozpoznaniu przez sąd lub przez sąd polubowny (nawet jeśli miejsce postępowania przed sądem polubownym znajduje się poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej lub nie jest oznaczone). Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą należy przyjąć, że przepisy o postępowaniu zabezpieczającym nie mają zastosowania do roszczeń o zwrot kosztów, ponieważ mają one akcesoryjny charakter w stosunku do przedmiotu sprawy i są zależne od jej wyniku, a rozstrzygnięcie o nich staje się aktualne dopiero z momentem wydania orzeczenia kończącego sprawę w instancji.

Zgodnie z art. 730 § 2 kpc sąd może udzielić zabezpieczenia, zarówno przed wszczęciem postępowania, jak i w jego toku. Jeśli uprawniony uzyskał tytuł wykonawczy, zabezpieczenie może zostać udzielone tylko, gdy ma ono na celu zabezpieczenie roszczenia o świadczenie, którego termin spełnienia jeszcze nie nastąpił. Art. 730¹ § 1 i 2 kpc stanowi o przesłankach udzielenia zabezpieczenia, którymi są uprawdopodobnienie przez stronę lub uczestnika postępowania roszczenia oraz interesu prawnego w udzieleniu zabezpieczenia. O interesie prawnym w udzieleniu zabezpieczenia możemy mówić, gdy brak zabezpieczenia uniemożliwi lub poważnie utrudni wykonanie zapadłego w sprawie orzeczenia lub w inny sposób uniemożliwi lub poważnie utrudni osiągnięcie celu postępowania w sprawie.

Do udzielenia zabezpieczenia właściwy jest sąd, który jest właściwy do rozpoznania sprawy w pierwszej instancji. Jeżeli nie można ustalić takiego sądu, właściwy jest sąd, w którego okręgu ma być wykonane postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia, a z braku tej podstawy lub w przypadku, w którym postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia miałoby być wykonane w okręgach różnych sądów - sąd rejonowy dla m.st. Warszawy. Wniosek o udzielenie zabezpieczenia zgłoszony w toku postępowania rozpoznaje sąd tej instancji, w której toczy się postępowanie, z wyjątkiem przypadku, gdy sądem tym jest Sąd Najwyższy. Wtedy o zabezpieczeniu orzeka sąd pierwszej instancji (art. 734 kpc).

Zgodnie z treścią art. 736 kpc wniosek o udzielenie zabezpieczenia powinien spełniać wymogi stawiane pismom procesowym a ponadto zawierać:

1) wskazanie sposobu zabezpieczenia, a w sprawach o roszczenie pieniężne także wskazanie sumy zabezpieczenia,

2) uprawdopodobnienie okoliczności uzasadniających wniosek.

Dodatkowo, w przypadku gdy wniosek został złożony przed wszczęciem postępowania należy ponadto zwięźle przedstawić przedmiot sprawy. 

Wniosek o udzielenie zabezpieczenia jest rozpatrywany przez sąd niezwłocznie, nie później niż w terminie tygodnia od dnia wpływu do sądu, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 337 kpc). Wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu sąd może uzależnić od złożenia przez uprawnionego kaucji na zabezpieczenie roszczeń powstałych w wyniku wykonania postanowienia o zabezpieczeniu (art. 739 § 1 kpc).

Czytaj więcej »