Postępowanie zabezpieczające

Postępowanie zabezpieczające ma charakter pomocniczy względem postępowania rozpoznawczego oraz egzekucyjnego. Można uznać, że polega ono na udzieleniu ochrony o tymczasowym charakterze. Udzielenia zabezpieczenia można żądać w każdej sprawie cywilnej podlegającej rozpoznaniu przez sąd lub przez sąd polubowny (nawet jeśli miejsce postępowania przed sądem polubownym znajduje się poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej lub nie jest oznaczone). Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą należy przyjąć, że przepisy o postępowaniu zabezpieczającym nie mają zastosowania do roszczeń o zwrot kosztów, ponieważ mają one akcesoryjny charakter w stosunku do przedmiotu sprawy i są zależne od jej wyniku, a rozstrzygnięcie o nich staje się aktualne dopiero z momentem wydania orzeczenia kończącego sprawę w instancji.

Zgodnie z art. 730 § 2 kpc sąd może udzielić zabezpieczenia, zarówno przed wszczęciem postępowania, jak i w jego toku. Jeśli uprawniony uzyskał tytuł wykonawczy, zabezpieczenie może zostać udzielone tylko, gdy ma ono na celu zabezpieczenie roszczenia o świadczenie, którego termin spełnienia jeszcze nie nastąpił. Art. 730¹ § 1 i 2 kpc stanowi o przesłankach udzielenia zabezpieczenia, którymi są uprawdopodobnienie przez stronę lub uczestnika postępowania roszczenia oraz interesu prawnego w udzieleniu zabezpieczenia. O interesie prawnym w udzieleniu zabezpieczenia możemy mówić, gdy brak zabezpieczenia uniemożliwi lub poważnie utrudni wykonanie zapadłego w sprawie orzeczenia lub w inny sposób uniemożliwi lub poważnie utrudni osiągnięcie celu postępowania w sprawie.

Do udzielenia zabezpieczenia właściwy jest sąd, który jest właściwy do rozpoznania sprawy w pierwszej instancji. Jeżeli nie można ustalić takiego sądu, właściwy jest sąd, w którego okręgu ma być wykonane postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia, a z braku tej podstawy lub w przypadku, w którym postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia miałoby być wykonane w okręgach różnych sądów - sąd rejonowy dla m.st. Warszawy. Wniosek o udzielenie zabezpieczenia zgłoszony w toku postępowania rozpoznaje sąd tej instancji, w której toczy się postępowanie, z wyjątkiem przypadku, gdy sądem tym jest Sąd Najwyższy. Wtedy o zabezpieczeniu orzeka sąd pierwszej instancji (art. 734 kpc).

Zgodnie z treścią art. 736 kpc wniosek o udzielenie zabezpieczenia powinien spełniać wymogi stawiane pismom procesowym a ponadto zawierać:

1) wskazanie sposobu zabezpieczenia, a w sprawach o roszczenie pieniężne także wskazanie sumy zabezpieczenia,

2) uprawdopodobnienie okoliczności uzasadniających wniosek.

Dodatkowo, w przypadku gdy wniosek został złożony przed wszczęciem postępowania należy ponadto zwięźle przedstawić przedmiot sprawy. 

Wniosek o udzielenie zabezpieczenia jest rozpatrywany przez sąd niezwłocznie, nie później niż w terminie tygodnia od dnia wpływu do sądu, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 337 kpc). Wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu sąd może uzależnić od złożenia przez uprawnionego kaucji na zabezpieczenie roszczeń powstałych w wyniku wykonania postanowienia o zabezpieczeniu (art. 739 § 1 kpc).